Dokters falen bij leefstijlverandering, en dat is (helaas) logisch
Door Vincent Verstraeten
Mensen stappen naar de dokter met een simpele vraag: “Ik voel me niet goed.”
En wat krijgen ze vaak terug? “Eet gezonder, beweeg meer, rust wat, slaap genoeg.”
Dat klinkt logisch. Het werkt alleen zelden. Niet omdat jij “geen discipline” hebt, maar omdat het systeem bijna gebouwd is om hierop te falen.
1. Je vraagt coaching, maar je krijgt triage
Een doktersconsult is gemaakt voor risico’s inschatten, ziekte uitsluiten, behandelen en doorverwijzen. Top voor acute problemen. Minder geschikt als je op lange termijn wilt veranderen.
Leefstijlverandering is iets anders: gedrag, gewoontes, context en terugval. Dat krijg je niet rechtgetrokken in 10 minuten.
Een consult van 10 minuten kan geen jaar van gedragsverandering vervangen.
2. “Meer bewegen” is geen plan
Leefstijl faalt zelden op kennis. Het faalt op uitvoering.
Als je moe bent, gestrest, slecht slaapt, of de dag gewoon overvol zit, dan is “gezond doen” geen inspirerende keuze maar een extra taak. Zonder concreet plan, opvolging en bijsturen blijft advies vooral: een slogan.
Wat wél werkt? Dingen concreet maken. Niet “meer bewegen”, maar “elke dinsdag om 19u een wandeling”. Niet “gezonder eten”, maar “deze week probeer ik twee keer linzen in plaats van vlees” of “volg ik eens een dag mijn gezond eten weekplanning van deze blog”. En daarna: iemand die meedenkt, bijstuurt en vraagt hoe het ging. Dat maakt het verschil tussen goede bedoelingen en echte verandering.
3. Het zorgsysteem beloont snelle fixes, niet preventie
Medicatie aanpassen, bloedwaarden opvolgen, onderzoeken aanvragen: dat past perfect in het systeem.
Maar echte leefstijlbegeleiding vraagt herhaling, structuur, coaching en vooral heel veel tijd. En daar is geen ruimte en geen budget voor.
Het systeem is ingericht op behandelen, niet op voorkomen. Terwijl preventie juist de grootste impact heeft op je gezondheid op lange termijn.
4. Je omgeving werkt je actief tegen
“Ongezond leven” is vaak geen keuze, maar een gevolg van stress, burn-out en slaaptekort, én van een commerciële omgeving die je constant richting ultrabewerkte, goedkope verleiding duwt.
The Lancet-familie beschrijft dit als commercial determinants of health: hoe commerciële systemen en strategieën gezondheidsschade mee aanjagen.
“Young people are especially at risk of being influenced by advertisements and celebrity promotion. For example, fast-food advertising to youth activates highly sensitive and still-developing pathways in teens’ brains.” (The Lancet, Commercial Determinants of Health)
Je bent niet zwakker dan anderen. Je staat tegen een systeem dat bewust ontworpen is om gezonde keuzes moeilijk te maken.
5. Individualisering: je moet het “allemaal zelf dragen”
We leven steeds meer naast elkaar in plaats van mét elkaar. Minder dorpgevoel, minder vangnet, minder praktische hulp. En dan komt de impliciete boodschap: regel het zelf maar, ook je gezondheid.
Alleen: leefstijlverandering lukt net beter met steun, samen doen, en je minder alleen voelen in het proces.
Mensen doorlopen verschillende fases in gedragsverandering en terugval is onderdeel van het proces (Prochaska & DiClemente, 1983). In de actiefase, die vaak stressvol is, wordt sociale steun (“helping relationships”) extra belangrijk (Prochaska, DiClemente, & Norcross, 1992).
The Lancet benoemt sociale verbinding (en het gebrek eraan, zoals eenzaamheid) expliciet als een gezondheidskwestie, niet als “een privéprobleem”.
6. Eén huisarts kan dit niet “erbij nemen”
Leefstijlverandering werkt meestal pas echt met teamwork: medische opvolging bij de arts, plus begeleiding die wél gemaakt is voor gedrag (diëtist, kinesist, coach, groepsaanpak, psychologische steun waar nodig).
Een huisarts kan niet alles zijn: diagnosticus, medicatiemanager, therapeut, en lifecoach tegelijk. En dat hoeft ook niet.
Bottom line
Dokters falen bij leefstijlverandering omdat we hen iets laten doen wat binnen het huidige systeem bijna onmogelijk is: coachen op gedrag, zonder tijd en structuur, in een maatschappij die je Ă©n ongezond duwt Ă©n je laat voelen dat je het alleen moet doen.
De oplossing?
Niet harder je best doen. Maar erkennen dat leefstijlverandering een multidisciplinaire aanpak vraagt, met voldoende tijd, structuur en sociale steun.
En een systeem dat preventie niet ziet als bijzaak, maar als kernzorg.
Referenties
The Lancet Series on Commercial Determinants of Health (2023). Beschrijft hoe commerciële strategieën gezondheidsschade actief bevorderen.
Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., & Layton, J. B. (2010). Social relationships and mortality risk: A meta-analytic review. PLoS Medicine, 7(7), e1000316. Toont aan dat sociale isolatie vergelijkbare gezondheidsrisico’s heeft als roken.
Prochaska, J. O., & DiClemente, C. C. (1983). Stages and processes of self-change of smoking: Toward an integrative model of change. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 51(3), 390–395. Onderzoekt waarom gedragsverandering faalt zonder structuur en opvolging.
World Health Organization (2021). Social Determinants of Health. Beklemtoont dat gezondheid bepaald wordt door sociale en economische factoren, niet alleen door individuele keuzes.
Nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de laatste artikelen en nieuws