Open Brief aan Belgische Supermarkten: Stop PFAS in Pesticiden

Beste Colruyt, Delhaize, Albert Heijn, Carrefour, Lidl en Aldi,

Een appel per dag houdt de dokter weg? Niet als die appel bedekt is met pesticiden, vastgeplakt met PFAS - de “forever chemicals” die nooit uit ons lichaam verdwijnen.

⚠️ Wakker Worden: De Norm Wordt Verhoogd

Eind 2024 verhoogde minister Brouns tijdelijk de norm voor triazolen (een type pesticide) in drie productiecentra: Diksmuide, Ieper en Harelbeke. De toegelaten waarde ging van 0,1 microgram per liter naar 1 microgram per liter – een versoepeling met factor tien, voor een periode van twee jaar.

Wat betekent dit? In plaats van het probleem aan te pakken, wordt de norm simpelweg aangepast zodat vervuild water plots “veilig” lijkt. Dit is symptoombestrijding in plaats van het aanpakken van de bron.

Dit moet stoppen. Daarom deze open brief.

De Schokkende Cijfers

Recent onderzoek toont aan dat 85% van de appels in Belgische supermarkten meerdere pesticidenresten bevat (HLN, 2024).

Volgens het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) worden jaarlijks duizenden monsters getest, waarbij regelmatig overschrijdingen worden vastgesteld (FAVV Jaarverslag).

Waarom PFAS in Pesticiden?

PFAS wordt toegevoegd om:

Pesticiden waterafstotend te maken
Te voorkomen dat regen ze afspoelt
De werkingsduur te verlengen
Kosten te besparen

Het probleem: Deze stoffen stapelen zich op in ons lichaam, de bodem en het grondwater.

PFAS: Het Gif dat Blijft

PFAS staat bekend als “forever chemicals” omdat ze:

Niet afbreken in natuur of lichaam
Zich opstapelen met elke blootstelling
Doorgegeven worden aan ongeboren kinderen
Jarenlang blijven in ons bloed (halfwaardetijd 2-8 jaar)

Gezondheidsrisico’s

Wetenschappelijk onderzoek linkt PFAS aan:

🔴 Verhoogd kankerrisico
🔴 Verminderde immuniteit
🔴 Hormoonontregeling
🔴 Leverschade
🔴 Verminderde vruchtbaarheid
🔴 Ontwikkelingsproblemen bij kinderen

Bron: Sciensano - PFAS in België

De Pesticiden Cocktail in België

Top 5 Meest Bespoten Producten:

Appels - 4-7 verschillende pesticiden
Aardbeien - tot 10 residuen
Peren - 3-6 stoffen
Druiven - 5-8 pesticiden
Paprika’s - 4-7 chemicaliën

Belgisch onderzoek: Test Aankoop voerde in 2023 tests uit op 72 fruitmonsters en vond in 97% minstens één pesticide (Test Aankoop, 2023).

Het Cocktail Effect

De combinatie van verschillende pesticiden kan schadelijker zijn dan de som der delen. Dit wordt nauwelijks getest voordat producten op de markt komen.

Onze Eisen aan Supermarkten

1. Stop PFAS in Pesticiden

Verplicht leveranciers PFAS-vrije pesticiden te gebruiken
Haal producten met PFAS-residuen uit de schappen
Wees transparant over PFAS in de productieketen

2. Meer Biologisch

Minimaal 50% biologisch aanbod tegen 2027
Betaalbare bio-alternatieven voor iedereen
Maximum 30% prijsverschil tussen bio en gangbaar

3. Transparantie

Duidelijke labeling van pesticidengebruik
QR-codes met volledige teeltgeschiedenis
Openbare database per product

4. Onafhankelijke Controle

Maandelijkse tests door derden
Publicatie van alle resultaten
Onmiddellijke verwijdering bij overschrijding

Wat Kunnen WIJ Doen?

Voor Consumenten

Kies Biologisch

Prioriteer biologisch bij:

Appels, peren en steenvruchten
Aardbeien en bessen
Bladgroenten (sla, spinazie, boerenkool)
Paprika’s en tomaten

Tip: Zoek naar het EU Bio-label of het Biogarantie-label (Belgische bio-certificering).

Was en Schil

Was fruit grondig met fruitspoelmiddel
Schil appels en peren waar mogelijk
Let op: PFAS zitten ook IN de schil

Overweeg een Waterfilter

PFAS uit pesticiden spoelt af naar grondwater en kan in drinkwater terechtkomen:

Actief koolstoffilters kunnen PFAS gedeeltelijk verwijderen
Omgekeerde osmose filters zijn effectiever (90-95% PFAS-verwijdering)
Kosten: €300-€1500 voor huishoudelijke systemen
Filters moeten regelmatig vervangen worden (€50-€150/jaar)

Let op: Geen enkel huishoudelijk filter verwijdert 100% van alle PFAS.

Varieer Je Dieet

Eet verschillende soorten fruit
Wissel van merken
Verminder zo blootstelling

Maak Je Stem Gehoord

Vraag in je supermarkt naar PFAS-vrije producten
Dien klachten in
Deel dit artikel

Belgische Context

PFAS-Problematiek in België

België kampt al met PFAS-vervuiling rond de 3M-fabriek in Zwijndrecht. Volgens het Vlaams Instituut voor Gezondheidszorg hebben duizenden Vlamingen verhoogde PFAS-waarden in hun bloed (VRT NWS, 2021-2024).

Wetgeving

FAVV handhaaft EU-normen voor pesticidenresten, maar:

PFAS als toevoeging wordt niet altijd geregistreerd
Het cocktail effect wordt niet getoetst
Normen worden vaak overschreden zonder gevolgen

Verhoogde Norm: Het Probleem Verstoppen?

Eind 2024 verhoogde minister Brouns tijdelijk de norm voor triazolen (een type pesticide) in drie productiecentra: Diksmuide, Ieper en Harelbeke. De toegelaten waarde ging van 0,1 microgram per liter naar 1 microgram per liter – een versoepeling met factor tien, voor een periode van twee jaar.

Bron: Bouwen Dieper - Westhoek kampt met te veel pesticiden

Ons voorstel aan de Belgische regering:

Verbied PFAS in pesticiden
Start grootschalig onderzoek naar PFAS in voedsel
Verhoog subsidies voor biologische landbouw
Maak bio betaalbaar via sociale toeslag

De Verborgen Kosten van PFAS

“Biologisch is te duur” - maar wat zijn de échte kosten van pesticiden met PFAS?

Maatschappelijke Kosten

1. Gezondheidszorg

Kankerbehandelingen: €100.000 - €500.000 per patiënt
Vruchtbaarheidsbehandelingen: €5.000 - €20.000 per cyclus
Bloedonderzoek PFAS-vervuiling Zwijndrecht: €15 miljoen (PFOS Project Oosterweelverbinding)
Levenslange medische opvolging slachtoffers: onbetaalbaar

2. Grondwater- en Bodensanering

Sanering grondwater kost €50-€200 per m³
PFAS-vervuiling rond 3M Zwijndrecht: geschatte saneringskosten €500 miljoen - €1 miljard
Complete sanering is vaak technisch onmogelijk - PFAS blijft eeuwenlang aanwezig
Vervuild grondwater moet permanent gemonitord worden: jaarlijkse kosten €100.000+

3. Drinkwatervoorziening

Waterbedrijven moeten investeren in extra zuiveringstechnologie:
- Installatie actief koolstoffilters: €1-5 miljoen per waterwinning
- Advanced oxidatie systemen: €5-15 miljoen per installatie
- Omgekeerde osmose (meest effectief): €10-30 miljoen
Jaarlijkse operationele kosten: €200.000 - €1 miljoen per zuiveringsinstallatie
Vervanging filters en membranen: €50.000 - €500.000 per jaar
Deze kosten worden doorberekend aan consumenten via hogere waterfacturen

4. Monitoring en Analyse

PFAS-tests zijn duur: €200-€500 per watermonster
Continue monitoring vereist: €50.000 - €200.000 per jaar per waterwinning
Vlaanderen heeft 400+ drinkwaterwinningen = €20-80 miljoen per jaar alleen aan monitoring

5. Landbouwverliezen

Vervuilde landbouwgrond wordt onbruikbaar voor voedselproductie
Waardedaling grond: 50-90% in PFAS-hotspots
Rond Zwijndrecht: 2.500 hectare grond afgekeurd voor voedselproductie
Economisch verlies boeren: €25.000 - €50.000 per hectare

6. Ecosysteemschade

Verlies biodiversiteit: onmeetbaar in euro’s
Schade aan insectenpopulaties (bestuivers): miljarden euro’s aan pollinatiediensten
Vissterfte en watervervuiling: miljoenen euro’s herstelkosten

De Vergelijking

Item	Gangbaar met PFAS	Biologisch
Appels per kg	€1,50	€2,50
Extra kosten consument	€0	€1,00
Verborgen maatschappelijke kosten	€5-20 per kg*	€0
Gezondheidszorg per persoon/jaar	€500-2000	€0-100
Drinkwater zuivering per gezin/jaar	€50-150	€0
Grondwatersanering (doorberekend)	€20-50/jaar	€0

*Geschatte verhouding gebaseerd op totale saneringskosten, gezondheidszorg en waterzuivering gedeeld door consumptie

Wie Betaalt?

Niet de vervuiler betaalt, maar:

💰 Belastingbetalers (sanering, gezondheidszorg)
💰 Waterconsumenten (hogere waterfacturen)
💰 Verzekerden (hogere ziektekostenpremies)
💰 Boeren (waardeloos geworden grond)
💰 Toekomstige generaties (eeuwenlange vervuiling)

De echte kosten worden niet doorberekend aan supermarkten of pesticideproducenten, maar afgewenteld op de samenleving.

Actief Koolstoffiltratie: De Noodoplossing

Omdat PFAS al in ons drinkwater zit, moeten waterbedrijven investeren in dure zuivering:

Hoe werkt actief koolstof?

PFAS-moleculen hechten aan poreus koolstofmateriaal
Effectiviteit: 60-80% voor kortketenige PFAS, 80-95% voor langketenige PFAS
Filters raken verzadigd en moeten regelmatig vervangen
Verzadigde filters worden gevaarlijk afval dat verbrand moet worden (€1000-3000 per ton)

Beperkingen:

❌ Kan niet alle PFAS-varianten verwijderen
❌ Kortekenige PFAS zijn moeilijker te vangen
❌ Filters moeten frequent vervangen (3-12 maanden)
❌ Koolstof zelf kan microplastics bevatten
❌ Lost het probleem niet op - verplaatst het alleen

Kosten voor Belgische Waterbedrijven:

VIVAQUA (Brussel): €3-8 miljoen investering in PFAS-filtering
De Watergroep (Vlaanderen): €50+ miljoen voor verschillende locaties
SWDE (Wallonië): €10-30 miljoen geschat
Totaal België: €100-200 miljoen investeringen + €20-40 miljoen/jaar operationeel

Deze kosten verschijnen op onze waterfactuur.

Internationale Voorbeelden

Denemarken

PFAS-verbod aangekondigd voor 2030
25% landbouwgrond is biologisch
Investeert €500 miljoen in PFAS-sanering

Zweden

Strenge PFAS-tests bij geïmporteerd fruit
Hoge belasting op PFAS-producten
Waterfiltratie: €200 miljoen geïnvesteerd

Verenigde Staten

3M betaalde $10,3 miljard schadevergoeding voor PFAS-vervuiling
DuPont betaalde $671 miljoen voor drinkwatervervuiling
EPA stelde strengste PFAS-normen ter wereld in (2024)

België kan hierin voorop lopen in Europa - en miljardenkosten besparen door nu in te grijpen.

Hoop voor de Toekomst

Alternatieven bestaan:

Biologische teelt is schaalbaar en voorkomt PFAS-gebruik
Natuurlijke gewasbescherming (nuttige insecten)
Regeneratieve landbouw verbetert bodemkwaliteit én voorkomt grondwatervervuiling
Verticale teelt vermindert pesticidengebruik met 95%

Elk euro geïnvesteerd in biologische landbouw bespaart €5-20 aan sanerings- en gezondheidskosten.

Slotwoord

Aan de supermarkten: Gebruik jullie marktmacht voor verandering. De echte kosten van goedkoop voedsel zijn onbetaalbaar.

Aan consumenten: Die extra euro voor biologisch voorkomt duizenden euro’s aan water- en gezondheidskosten.

Aan de Belgische politiek: De rekening van PFAS-sanering is nu al onbetaalbaar. Stop de bron: verbied PFAS in pesticiden.

Aan waterbedrijven: Lobby mee voor een PFAS-verbod - filtratie is een symptoombestrijding, geen oplossing.

Aan boeren: Jullie grond verliest waarde door PFAS. De transitie naar biologisch beschermt jullie investering.

Doe Mee - Teken de Petitie!

Scroll naar beneden om de petitie te tekenen en je stem te laten horen!

Samen bouwen we aan een toekomst zonder PFAS en pesticiden. Elke handtekening telt.

“Een appel per dag houdt de dokter weg” - maar alleen zonder PFAS en pesticiden.

En bedenk: elke keer dat je kraanwater drinkt, betaal je mee aan de sanering van PFAS-vervuiling die had kunnen voorkomen worden.

Met bezorgde groet,

Het Team van Chronisch Gezond

Belgische Bronnen:

Laatst bijgewerkt: 29 januari 2026

Open Brief: Stop PFAS in Pesticiden - Onze Gezondheid Staat op het Spel

TEKEN DE PETITIE